Vườn Quốc gia Cát Tiên được biết đến là một trong bốn vườn quốc gia rộng nhất của Việt Nam, là một vùng đất hoang sơ với hệ sinh thái đa dạng, phong phú, nên các loài động, thực vật được tự do sinh trưởng và phát triển.

Ngoài ra, VQG Cát Tiên còn được mệnh danh là nơi duy nhất tại Việt Nam có thể quan sát tận mắt loài thú hoang dã ngoài tự nhiên như Bò tót, hươu, nai,…..Vườn quốc gia Cát Tiên có hệ sinh thái rừng nguyên sinh tiêu biểu cho rừng ẩm nhiệt đới vùng thấp cùng với hệ động thực vật phong phú về phân loài, nhất là những loài đặc hữu, quý hiếm.

Đọc thêm: Vườn quốc gia Nam Cát Tiên – Rừng Nhiệt Đới trong top 4 rộng nhất tại Việt Nam

VQG Cát Tiên (vùng bình nguyên Đông Trường Sơn) bao la và xanh mướt này còn là nơi bảo tồn nguồn gen quan trọng của Trái Đất. Nếu bạn là người Việt, thì nơi đây là địa danh mà con người dung hoà được với thiên nhiên, là nơi để bạn thay đổi thái độ sống tích cực và nhất là những bài học về sự vận hành của rừng mưa nhiệt đới. Còn nếu bạn là khách phương xa đến, thì đây chính là một ví dụ điển hình cho ngôi nhà Châu Á mà quốc gia này đang rất nỗ lực và hết mực giữ gìn.

Với hệ sinh thái rừng nguyên sinh đã mang đến cho VQG Cát Tiên đa dạng sinh học vô cùng lớn, trong đó có thể kể đến lớp chim lên đến 380 loài đang sinh sống tại đây. Cát Tiên hiện là một vùng chim đặc hữu đất thấp phía nam Việt Nam và là một trong 3 vùng chim quan trọng chiếm đến hơn 1/3 tổng số loài chim của Việt Nam.

Đọc thêm: Vườn Quốc Gia Nam Cát Tiên – Nơi hòa âm của những loài chim 2022

Trong đó, ta có thể nhắc đến họ chim mỏ rộng vô cùng đặc biệt tại đây. Chúng là loài chim mà bất cứ những người yêu thích thiên nhiên, đặc biệt là những người người xem muốn nhìn thấy được chúng khi đặt chân đến VQG Cát Tiên này. Hãy cùng WANEE tìm hiều và khám phá loài chim mỏ rộng tại đây nhé!

Chim mỏ rộng
Đôi chim mỏ rộng (Nguồn: Sưu tầm)

Tổng quan về loài chim mỏ rộng

Chim mỏ rộng (Broadbills) được xếp vào bộ Sẻ (Passeriformes), phân bộ Eurylaimi và họ mỏ rộng (Eurylaimidae). Có bốn phân họ của broadbills: Smithornithinae (loài điển hình phân bố ở châu Phi), Calyptomeninae (loài mỏ rộng xanh châu Á), Eurylaiminae (loài đa dạng phân bố ở Châu Á) và Pseudocalyptomeninae (Grauer’s broadbill). Có 9 chi và 14 loài trên thế giới.

Chim mỏ rộng là những loài chim nhỏ đến trung bình với đầu to, mỏ rộng, đôi mắt lớn, hốc miệng rộng và thường có bộ lông sặc sỡ (màu xanh, đỏ, xanh dương, v.v.) điều này giúp chúng hòa mình vào môi trường xung quanh. Chúng có chiều dài cơ thể từ 11.5 đến 30 cm và trọng lượng từ 43 đến 117 g. Cấu trúc của mỏ phụ thuộc chủ yếu vào chế độ ăn của loài.

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Hình thái, chân dung một trong những loài thuộc Họ Mỏ rộng (Nguồn: Sưu tầm)

Chúng chủ yếu là những loài chim sống trong rừng và sinh sống ở rừng mưa nhiệt đới châu Á và châu Phi. Hầu hết các loài Broadbills là loài ăn côn trùng, đôi khi một số loài ăn trái cây. Chúng bắt côn trùng khi đang bay, nhặt chúng từ cây cỏ hoặc nhanh chóng bắt chúng từ các nơi nghỉ trên cách tương tự như loài chim đớp ruồi (họ Muscicapidae).

Chúng là những người ăn chơi, thường ăn Orthoptera (châu chấu và họ hàng), Coleoptera (bọ cánh cứng), Hemiptera (bọ chét và họ hàng), Hymenoptera (ong, châu chấu và kiến) và Isoptera (kiến). Thỉnh thoảng, chúng cũng ăn Diplopoda (châu chấu), Araneae (nhện), ốc (Gastropoda), cua (Decapoda), ếch cây (Anura), thằn lằn (Sauria) và cá (Actinopterygii) (Bruce, M. 2003).

Bruce, M. 2003. Family Eurylaimidae. J del Hoyo, A Elliott, D Christie, eds. Handbook of the Birds of the World, Vol. 8. Barcelona: Lynx Edicions.

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Chim mỏ rộng bắt côn trùng (Nguồn: Sưu tầm)

Các loài ăn trái cây không có mỏ rộng như loài ăn côn trùng, nhưng vẫn giữ nguyên bộ mỏ mở rộng. Do sự khác nhau này, chúng không thể dễ dàng sử dụng mỏ để xử lý trái cây và do đó chúng buộc phải ăn trái cây tương đối mềm hoặc nuốt toàn bộ trái cây. Các loại quả sung quả là nguồn thức ăn ưa thích cho loài chim mỏ rộng ăn trái cây.

Các loài chim mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên

VQG Cát Tiên là môi trường sống của ba loài chim mỏ rộng đó là Mỏ rộng đỏ, Mỏ rộng hồng và Mỏ rộng đen. Với cảnh quan đa dạng và sự đa dạng sinh học của Vườn Quốc gia Cát Tiên, nó đã trở thành nơi lý tưởng để quan sát và nghiên cứu về hành vi và sinh thái của những loài chim mỏ rộng quan trọng này.

Mỏ rộng đỏ

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Chân dung ngoại hình của loài mỏ rộng đỏ (Nguồn: Sưu tầm)

Mỏ rộng đỏ có danh pháp khoa học là Cymbirhynchus macrorhynchos, là một loài chim điển hình trong họ mỏ rộng (Eurylaimidae). Đây là loài duy nhất trong giống Cymbirhynchus, chúng có kích thước cơ thể trung bình từ 21 – 24 cm, với chiều dài cánh 9,7–10,8 cm và trọng lượng cơ thể từ 51–65 g.

Chúng là một loài chim mỏ rộng lớn, với màu đen và đỏ trên bộ lông rất đặc biệt, thân dưới màu đỏ hạt dẻ, thân trên màu đen, dải cổ màu đỏ hạt dẻ, có các sọc trắng trên cánh và đặc biệt nổi bật với mỏ lớn với hai màu xanh vàng óng ánh. Với những đặc điểm như thế đã làm cho loài này khó có thể bị nhầm lẫn với bất kỳ loài nào khác trong phạm vi phân bố của nó.

Chim mỏ rộng đỏ chủ yếu kiếm ăn đơn lẻ, theo cặp hoặc đôi khi kiếm ăn theo nhóm nhỏ. Thức ăn chủ yếu của chúng là côn trùng như kiến, bọ cánh cứng, dế, châu chấu, sâu bướm và bọ cánh cứng. Mỏ rộng đỏ là loài mỏ rộng ăn côn trùng do đó cấu tại mỏ của chúng rất khó để có thể ăn trái cây nhưng đôi khi chúng ta có thể bắt gặp chúng ăn trái cây có hạt lớn, hạt mầm và lá (Myers, 2016).

Bài báo khoa học: Myers S. 2016. Birds of Borneo. Second Edition. London: Bloomsbury Publishing, Christopher Helm

Ngoài ra, chúng thức ăn của chúng còn là các động vật nhỏ ven sông như cá nhỏ, động vật giáp xác nhỏ (Sheldon và cộng sự, 1992) và cua nhỏ (Smythies, 1999)

Bài báo khoa học: Sheldon FH, Moyle RG, Kennard J. 1992. Ornithological History, Gazetteer and Annotated Checklist of Sabah, North Borneo. Ornithological Monographs

Bài báo khoa học: Smythies BE. 1999. The Birds of Borneo. Revised by G. W. H. Davison. Fourth edition. Kota Kinabalu: Natural History Publications (Borneo)

Chim mỏ rộng
Chú bươm bướm không may mắn trở thành bữa ăn của loài mỏ rộng đỏ (Nguồn: Sưu tầm)

Vào mùa sinh sản (từ tháng 4 đến tháng 7), chúng thường chọn xây tổ ở những khu vực mở rộng, được ánh sáng tốt trong rừng. Chúng xây tổ dạng kín đáo treo lơ lửng. Tại VQG Cát Tiên, bạn sẽ rất dễ bắt gặp tổ của chúng treo lơ lửng cây ngang đường khi di chuyển. Trong quá trình xây tổ, chúng sử dụng các kỹ thuật độc đáo (như cố định vật liệu xây dựng trên móng, phương pháp tạo bộ khung tổ, v.v.) (Zubkova, 2017). Chúng thường để từ 2 – 3 quả trứng trong lần sinh sản.

Vườn Quốc gia Cát Tiên
Tổ của loài chim mỏ rộng đỏ (Nguồn: Sưu tầm)

Tình trạng bảo tồn của mỏ rộng đỏ, được xếp hạng trong Danh lục Đỏ Thế giới (IUCN Red List) là Ít quan tâm – Least Concern (LC). Nhưng hiện trạng của loài vẫn đang bị suy giảm do dần mất đi môi trường sống bởi những hoạt động canh tác, khai thác rừng của con người.

Mỏ rộng hồng

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Chân dung loài chim mỏ rộng hồng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên (Nguồn: Sam Thuong)

Mỏ rộng hồng có danh pháp khoa học là Eurylaimus javanicus là một loài mỏ rộng điển hình nổi bật được tìm thấy ở lục địa Đông Nam Á và Quần đảo Sunda Lớn. Chúng là loài chim có kích thước trung bình với chiều dài 21,5–23 cm.

Chúng có đầu màu đỏ tím bóng, chuyển sang màu đen ở phía rìa và gốc mỏ. Cằm, cổ họng và phần che tai nhạt màu hơn một chút, có dải màu đen ngang cổ. Đỉnh đầu có màu đen hạt dẻ bóng và chuyển sang màu xám về phía sau cổ. Phần lưng trên có màu nâu sẫm, với hầu hết phần lưng màu đen, ngoại trừ một đường sọc màu vàng ở giữa.

Đuôi có màu đen sẫm và có các đốm trắng ở mặt dưới, trong khi phần dưới đuôi có màu vàng nhạt và phần mông có hoa văn màu đen và vàng khác nhau. Cái mỏ màu xanh ngọc lam nổi bật, rộng, có hình móc câu và viền màu xanh lục hoặc đen. Vòng mắt có màu xanh.

Loài mỏ rộng hồng rất dễ bị nhầm lẫn với loài mỏ rộng vàng đen nếu nhìn không rõ, nhưng sẽ có những điểm khác nhau như kích thước chúng sẽ lớn hơn và vòng cổ không có màu trắng.

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Đôi mắt rộng, to của loài mỏ rộng hồng (Nguồn: Sam Thuong)

Mỏ rộng hồng có thói quen ăn rất đa dạng, bao gồm các loại động vật không xương sống, động vật có xương sống nhỏ và trái cây. Thức ăn chính của chúng là các loài côn trùng như châu chấu, bươm bướm, dễ, bọ cánh cứng, bọ xít, sâu đôi khi chúng còn ăn các loài nhện nhỏ, thằn lằn và ếch.

Chúng là loài mỏ rộng ăn côn trùng là chủ yếu với cấu tạo mỏ của mình, nhưng đôi khi chúng cũng sẽ ăn một số loài quả thực vật như quả sung, chúng thường sẽ nuốt cả nguyên trái khi ăn.

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Mỏ rộng hồng đang ăn côn trùng (Nguồn: Sưu tầm)

Vào mùa sinh sản chủ yếu vào mùa mưa (từ tháng 3 – tháng 7), chúng thường sẽ chọn xây tổ tự vào những thân cây lớn hoặc treo lơ lửng có xu hưởng rũ xuống. Kỹ thuật xây tổ của chúng cũng giống với loài mỏ rộng đỏ, với những vật liệu chủ yếu từ cỏ dày, lá cây tre, lá cây lớn,…..

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Mỏ rộng hồng đang xây tổ (Nguồn: Sưu tầm)

Tình trạng bảo tồn của mỏ rộng hồng, được xếp hạng trong Danh lục Đỏ Thế giới (IUCN Red List) là Ít quan tâm – Least Concern (LC). Nhưng hiện trạng của loài vẫn đang bị suy giảm do dần mất đi môi trường sống bởi những hoạt động canh tác, khai thác rừng của con người.

Mỏ rộng đen

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Chân dung loài chim mỏ rộng đen (Nguồn: Đức Hùng)

Mỏ rộng đen có danh pháp khoa học là Corydon sumatranus, chúng có kích thước trung bình với chiều dài cơ thể từ 20 – 24 cm, sống ở những khu rừng đất thấp, rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới gần sông và suối.

Thân của chúng hầu như mang bộ lông màu đen. Đầu có màu đen, cổ họng đến ngực có màu trắng vàng nhạt. Mỏ có màu hồng đỏ nổi bật, với hàm trên ở chóp mỏ có màu xanh ngọc sáng. Cánh có màu nâu nhạt và trên phần cánh sơ cấp có một mảng trắng nhỏ.

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Ngực màu trắng vàng và mảng trắng nhỏ ở phần cánh sơ cấp (Nguồn: Đức Hùng)

Loài mỏ rộng đen thường sẽ kiếm ăn theo cặp hoặc đôi khi đi đơn lẻ. Thức ăn chủ yếu của chúng sẽ là các loài côn trùng như châu chấu, dế, bươm bướm, bọ cánh cứng, bọ xít, sâu,… Ngoài ra, chúng còn có thể ăn các loài giáp xác nhỏ, nhện, ếch.

Bên cạnh đó, trái thực vật cũng sẽ trở thành nguồn thức ăn của chúng đặc biệt là trái sung. Ngoài ra, chúng cũng được phát hiện là ăn lá cây và các loại trái có hạt lớn.

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Mỏ rộng đen đang ăn côn trùng (Nguồn: Lê Khắc Quyền)

Vào mùa sinh sản, chúng thường xây tổ vào những vị trí thoáng và nhận được nhiều ánh sáng mặt trời. Kỹ thuật xây tổ của chúng giống với hai loài mỏ rộng đó là mỏ rộng đỏ và mỏ rộng hồng. Nhưng về hình dạng và kích thước tổ, tổ của chúng có xu hướng dài và cồng kềnh hơn.

3 loài chim Mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên
Tổ của loài mỏ rộng đen (Nguồn: Sưu tầm)

Tình trạng bảo tồn của mỏ rộng đen, được xếp hạng trong Danh lục Đỏ Thế giới (IUCN Red List) là Ít quan tâm – Least Concern (LC). Nhưng hiện trạng của loài vẫn đang bị suy giảm do dần mất đi môi trường sống bởi những hoạt động canh tác, khai thác rừng của con người.

Tổng kết

Qua bài viết này, chúng ta đã tìm hiểu được về ba loài chim mỏ rộng tại Vườn Quốc gia Cát Tiên. WANEE Vietnam hy vọng đây sẽ là những thông tin bổ ích dành cho bạn trong hành trình khám phá VQG Cát Tiên. Bên cạnh đó, WANEE mong muốn thông qua việc chia sẻ thông tin và hình ảnh này, chúng ta có thể làm tăng cường ý thức về sự quan trọng của việc bảo vệ loài chim và hệ sinh thái nơi chúng sống.

Đọc thêm: Top 5 cây cổ thụ trăm tuổi đáng xem khi bước chân đến Vườn quốc gia Nam Cát

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

wanee_outdoor_shop