Chim được biết đến là loài động vật duy nhất có lông vũ. Chúng có vai trò rất quan trọng trong hệ sinh thái và góp phần vào sự đa dạng thành phần loài trong tự nhiên. Trên thế giới có đến khoảng 11.000 loài chim bao gồm cả những loài chim di cư, quả là một con số vô cùng lớn đúng không nào!

Trong bức tranh tự nhiên, những chú chim di cư không chỉ là những nhân vật hùng vĩ mà còn là những nhà du mục tuyệt vời của hành trình khó khăn và kỳ diệu trên không trung. Chúng là loài mà gây rất nhiều ấn tượng đối với những nhà điểu học tại Việt Nam và trên thế giới về những tập tính sinh sống và di cư của chúng.

Chúng không có những màu sắc sặc sỡ, đẹp đẽ như những loài chim rừng khác nhưng chúng lại có những khả năng “siêu nhân” sẽ làm cho mọi người vô cùng khâm phục. Hãy cũng WANEE tìm hiểu về loài chim di cư trong bài viết này nhé!

Sự di cư của chim là một trong những kỳ quan vĩ đại của thiên nhiên

Chim di cư
Choắt mỏ cong lớn và Choắt mỏ cong hông nâu loài chim di cư với kích thước lớn (Nguồn: Thuần Võ)

Tổng quan về chim di cư

Chim di cư là gì?

Chim di cư là là các loài chim có sự di chuyển từ nơi này đến nơi khác theo mùa. Khoảng cách di chuyển của chúng thường sẽ rất xa đến một địa điểm khu vực nào đáp ứng được đầy đủ nguồn thức ăn và an toàn.

Sự di cư của chim là một quá trình tự nhiên, trong đó các loài chim khác nhau bay qua khoảng cách hàng trăm, hàng nghìn km để tìm điều kiện sinh thái và môi trường sống tốt nhất để kiếm ăn, sinh sản và nuôi con non. Khi điều kiện tại nơi sinh sản trở nên không thuận lợi do nhiệt độ thấp, các loài chim di cư sẽ bay đến những vùng có điều kiện tốt hơn.

Lấy ví dụ như loài Choắt mở thẳng đuôi vằn (Bar-tailed Godwit) đã thực hiện cuộc hành trình di cư của mình từ Alaska đến Tasmania (Úc) với khoảng cách kỷ lục lên đến 13.560 km trong 11 ngày 1 giờ, tức trung bình khoảng 51 km/h xuyên suốt 11 ngày và đặc biệt là trong hành trình này chúng không ăn và nghỉ.

Chim di cư - Hành trình kỳ diệu của những đôi cánh
Choắt mỏ thẳng đuôi vằn (Nguồn: Sam Thuong)

Đặc điểm của các loài chim di cư

Các loài chim di cư có hình thái và sinh lý hoàn hảo giúp chúng bay nhanh và vượt qua những khoảng cách xa. Tuy nhiên, cuộc hành trình của chúng là một hành trình mệt mỏi khi họ đi đến giới hạn của mình. Ví dụ, Red Knot, một loài lội nước dài 24 cm nặng khoảng 220 g, sinh sản ở Siberia và qua mùa đông ở bờ biển phía tây châu Phi, một số thậm chí còn đi xuống Nam Phi. 

Đối với một số loài chim, những thay đổi trong điều kiện môi trường, chẳng hạn như độ dài ngắn của ngày, có thể kích hoạt sự di cư bằng cách kích thích các Hormone thông báo cho chim biết đã đến giờ bay. Đồng hồ sinh học bên trong của chim cũng có thể phát hiện sự thay đổi mùa để từ đó có thể tự chuẩn bị cho cuộc hành trình của mình.

Chim di cư - Hành trình kỳ diệu của những đôi cánh
Nhàn Caxpia di cư theo đàn lớn (Nguồn: WANEE)

Trong quá trình di chuyển, nó mất gần một nửa trọng lượng cơ thể. Do đó, các loài chim di cư hiếm khi bay thẳng đến nơi mà và thường xuyên làm gián đoạn hành trình của chúng để nghỉ ngơi và kiếm ăn hoặc để tránh thời tiết xấu. Người ta vẫn chưa hiểu rõ chính xác cách các loài chim di cư tìm đường bay của chúng. Các thí nghiệm gần đây chỉ ra rằng chúng định hướng dọc theo từ trường Trái đất thông qua các cơ quan thụ cảm ánh sáng đặc biệt nằm trong mắt chúng.

Đối với các cá thể con non, việc xác định được hướng bay và hướng di cư là sự kết hợp giữa xu hướng bẩm sinh từ nhỏ cùng với việc học hỏi từ bố mẹ, những loài chim khác. Điều này, dẫn giúp chim non hoàn thiện kỹ năng xác định hướng bay cho mình.

Có nhiều đặc điểm để phân biệt chim di cư với các loài chim khác. Có lẽ điều rõ ràng nhất là các loài chim di cư có thể bay quãng đường dài. Chúng có đôi cánh khỏe cho phép chúng bay hàng giờ hoặc thậm chí nhiều ngày cùng một lúc.

  • Chim di cư cũng có xu hướng lớn hơn các loại chim khác. Điều này là do họ cần có khả năng mang theo đủ thức ăn và nước uống để duy trì hoạt động trên những chuyến bay dài.
  • Một đặc điểm khác biệt của các loài chim di cư là sự di cư theo mùa của chúng. Hầu hết các loài chim di cư di cư về phía nam vào mùa đông và phía bắc vào mùa hè. Điều này là do khí hậu ấm hơn ở bán cầu nam và mát hơn ở bán cầu bắc.
  • Các loài chim di cư cũng có xu hướng là động vật có tính xã hội cao. Chúng thường đi theo nhóm lớn, đàn lớn. Điều này giúp chúng được an toàn khi bay và cũng giúp chúng tìm thấy thức ăn dễ dàng hơn.
Chim di cư - Hành trình kỳ diệu của những đôi cánh
Loài Rẽ lớn ngực đốm di cư theo đàn lớn (Nguồn: Nguyễn Hoài Bảo)

Sự chuẩn bị trước khi di cư

Trước khi bắt đầu cuộc hành trình xa xôi của mình, việc chuẩn bị cho mình một sức khoẻ tốt vô cùng quan trọng. Đối với chim di cư, chất béo sẽ là nguyên liệu vô cùng quan trọng cung cấp năng lượng cho quá trình bay của chúng. Các chất chất béo sẽ được tích tụ trong cơ thể chim với số lượng lớn trước đó. và trong quá trình di cư (Berthold 1975; Nhược điểm 1980; Dawson và cộng sự. 1983) và Mức độ lắng đọng chất béo di chuyển tương quan với khoảng cách (Berthold 1984).

Khi sắp đến mùa di cư, chúng thường sẽ ăn nhiều rất nhiều so với bình thưởng để có thể dự trữ đủ chất dinh dưỡng để bắt đầu mùa di cư của mình. Trong khoảng thời gian này, chim di cư đòi hỏi nhu cầu năng lượng đặc biệt với những chiến lược dinh dưỡng phù hợp từng loài, từng cá thể để đảm bảo cho cuộc hành trình của mình.

Chim di cư - Hành trình kỳ diệu của những đôi cánh
Cua biển đã trở thành bữa ăn của loài chim di cư Choi choi mông cổ (Nguồn: WANEE)

Những mối nguy hiểm của chim di cư

Việc di cư là quá trình tự nhiên và diễn ra hàng năm, để đảm bảo chúng có thể sinh tồn khi thời tiết thay đồi. Nhưng trong quá trình di cư, chim cũng có thể gặp phải rất nhiều nguy hiểm trên đường đi của mình như:

Thời tiết xấu

Đặc biệt là các hiện tượng cực đoan có thể kể đến như bão cát, cháy rừng, bão lũ trên biển đều có thể khiến chim gặp nguy hiểm nghiêm trọng. Khi chúng vừa thực hiện quãng đường dài đến, chúng cần  bắt đầu kiếm ăn nhanh chóng để bổ sung năng lượng. Vì vậy, nếu thời tiết xấu tại điểm đến của chúng, ảnh hướng đến việc nạp nhiên liệu có thể dẫn đến cái chết.

Bên cạnh đó, khi thời tiết xấu cũng là nguyên nhân dẫn đến chúng bị lạc đường, đặc biệt là đối với các cá thể chim non khi lần đầu thực hiện hành trình của mình.

Sự va chạm chim

Những vật thể nhân tạo cao có thể gây tử vong cho các loài chim di cư. Những tòa nhà chọc trời với những bức tường kính phản chiếu là một trong những nơi tồi tệ nhất đối với các loài chim di cư trên đất liền. Nếu đường dây điện và tua bin gió được đặt dọc theo các tuyến đường di cư trọng điểm, chúng có thể gây ra sự cố va chạm cho các loài chim di cư lớn hơn như chim săn mồi lớn, cò, sếu, v.v.  

Mất chỗ nghỉ ngơi và môi trường sống

Mất môi trường sống do ô nhiễm hoặc khai thác do xâm lấn để định cư, nông nghiệp, chăn thả, v.v. là mối đe dọa chính mà các loài chim di cư phải đối mặt, vì chúng phụ thuộc vào việc tìm nơi sinh sản và trú đông thích hợp cũng như các điểm dừng chân dọc theo đường bay của chúng, nơi chúng có thể nghỉ ngơi và kiếm ăn. Việc mất đi bất kỳ địa điểm nào được chim sử dụng trong chu kỳ hàng năm của chúng có thể tác động đáng kể đến cơ hội sống sót của loài chim.

Xây dựng Resort làm mất đi sinh cảnh kiếm ăn của chim di cư (Nguồn: Sưu tầm)

Săn bắt chim

Việc săn bắt các loài chim hoang dã, chim di cư đang vấn đề đang được quan tâm hiện nay. Ngày 17/5/2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 04/CT-TTg “Về một số nhiệm vụ, giải pháp cấp bách để bảo tồn các loài chim hoang dã, di cư tại Việt Nam”. Mặc dù, đã có chỉ thị từ Thủ tướng Chính phủ nhưng những hành vi săn bắt chim hoang dã vẫn đang diễn ra.

Chim di cư thường sẽ bị săn bắt bằng lưới sương mù trên đường bay của chúng. Lưới được thiết kế tương đối mờ mà khó thấy và thường được phủ với một diện tích lớn dẫn đến khi chim di chuyển chúng rất khó để có thể né và sẽ bị mắc vào lười.

Chim di cư - Hành trình kỳ diệu của những đôi cánh
Loài chim di cư bị mắc vào lưới (Nguồn: WANEE)

Tầm quan trọng trong tự nhiên

Chim di cư đóng vai trò vô cùng quan trọng trong hệ sinh thái. Chúng là một trong những mắc xích quan trong trong chuỗi thức ăn tự nhiên, góp phần giúp cân bằng hệ sinh thái. Nhiều loài chim di cư là những chuyên gia ăn côn trùng. Sự di chuyển của chúng giữ cho số lượng côn trùng ổn định ở các khu vực khác nhau giữ cho hệ sinh thái cân bằng.

Ngoài ra, các loài chim di cư giúp phân tán hạt giống, dẫn đến duy trì đa dạng sinh học dọc theo tuyến đường của chúng. Chúng thường sẽ phân tán hạt giống qua phân, khi chúng ăn những loại hạt vào bụng di chuyển đến một nơi khác và thái hạt giống ra ngoài.

Bên cạnh đó, phân chim hay còn gọi là guano chứa nhiều Nito là một phân bón hữu cơ hiệu quả cho cây trồng. Điều này, giúp cây phát triển tốt hơn và trở thành nơi trú ẩn, cung cấp thức ăn cho những loài động vật khác.

Tổng kết

Cuộc hành trình của chim di cư kết thúc không phải là sự kết thúc, mà là sự bắt đầu của một vòng tròn mới, nhấn mạnh rằng sự di chuyển không chỉ là hành trình về không gian mà còn là chuyến phiêu lưu sâu rộng vào tâm hồn. Đối diện với những thách thức và hiểm nguy, chúng không bao giờ từ bỏ, như là một lời nhắc nhở cho chúng ta về sức mạnh và kiên nhẫn trên con đường của chính mình. Chim di cư là những câu chuyện của sự kiên trì và hy sinh, là nguồn cảm hứng bất tận cho cuộc hành trình của chúng ta trên hành trình của cuộc sống.

WANEE Vietnam hy vọng đây sẽ là những thông tin hữu ích dành cho bạn khi bạn đang tìm hiểu về loài chim cư. Qua đây, WANEE mong muốn chúng ta sẽ có nhận thức hơn về tầm quan trọng của thiên nhiên, để từ đó có thể cùng nhau góp phần giữ gìn cho những thế hệ mai sau.

Đọc thêm: Khám phá khu hệ chim tại Khu Dự trữ sinh quyển Langbiang

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

wanee_outdoor_shop