Bò tót (Gaurs) với danh pháp khoa học là Bos gaurus là một loài động vật có vú guốc chẵn, có lông màu sẫm và kích thước rất lớn, thuộc Họ trâu bò (Bovidae). Chúng sinh sống chủ yếu ở vùng đồi của Ấn Độ, Đông Á và Đông Nam Á. Chúng còn được gọi là bò rừng Mã Lai hay bò rừng bison Ấn Độ.

Chúng đã được liệt kê là loài dễ bị tổn thương trong sách đỏ IUCN kể từ năm 1986. Hiện nay, bò tót đang được phân loại xếp hạng ở mức đa bị đe doạ (VU – Vulnerable) trong Danh lục đỏ Thế giới (IUCN Red List – 2023). Số lượng toàn cầu được ước tính tối đa là 21.000 cá thể trưởng thành vào năm 2016. Chúng đã giảm hơn 70% trong ba thế hệ gần đây và có lẽ đã tuyệt chủng ở Sri Lanka và cũng có thể ở Bangladesh. Trong các khu vực được bảo vệ tốt, số lượng chúng ổn định và ngày càng tăng.

Đặc biệt, Vườn Quốc gia Cát Tiên tại Việt Nam được xem là vùng cư trú quan trọng của quần thể bò tót với khoảng 111 cá thể với mật độ là 0,18 cá thể/km2 (Phạm Hữu Khánh., 2013). Đồng bào dân tộc thiểu số Việt Nam thường gọi chúng là con min hay minh, nghĩa là “trâu rừng”, do chúng có hình dáng tương tự loài trâu. Với sự bảo vệ nghiêm ngặt, hiện nay số lượng cá thể bò tót đang dần được gia tăng có thể lên đến gần 200 cá thể trong những theo dõi và ghi nhận gần đây của VQG Cát Tiên.

Đọc thêm: Top 10 loài động vật ở Vườn Quốc gia Nam Cát Tiên

Tại bài viết này, hãy cùng WANEE tìm hiểu về những đặc điểm sinh học và những điều thú vị về loài bò tót này nhé!

Bò tót tại Việt Nam - Loài thú hoang dã độc đáo và quý hiếm
Quần thể Bò tót (Bos gaurus) tại Vườn Quốc gia Cát Tiên (Nguồn: Hiep Hoa Hoera)

Phân bố và sinh cảnh

Bò tót trong lịch sử phân bố khắp lục địa Nam và Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, Campuchia, Lào, Trung Quốc, Thái Lan, Bán đảo Malaysia, Myanmar, Ấn Độ, Bangladesh, Bhutan và Nepal. Ngày nay, loài này bị chia cắt nghiêm trọng trong phạm vi phân bố của nó và đã tuyệt chủng theo khu vực ở Sri Lanka.

Bò tót phần lớn sống trong các khu rừng thường xanh hoặc rừng rụng lá bán thường xanh và ẩm ướt, nhưng cũng xuất hiện ở các khu vực rừng rụng lá ở ngoại vi phạm vi phân bố của chúng. Môi trường sống của bò tót được đặc trưng bởi những vùng rừng rộng lớn, tương đối yên tĩnh.

Bò tót tại Việt Nam - Loài thú hoang dã độc đáo và quý hiếm
Bản đồ phân bố của Bò tót (Bos gaurus) (Nguồn: IUCN)

Đặc điểm hình thái của bò tót (Bos gaurus)

Cá thể trường thành của chúng có chiều cao trung bình từ 1.8 – 1.9 m, chiều dài trung bình khoảng 3 m, nặng trên dưới 1 tấn, chân trắng và thân màu đen được thế giới đã công nhận là một trong những loài bò tự nhiên to nhất thế giới. Bò tót nhìn giống như trâu ở phía trước và giống như bò ở phía sau.

Bò tót
Bò tót (Bos gaurus) tại Vườn Quốc gia Cát Tiên (Nguồn: WANEE)

Bò đực có màu đen bóng, bò cái có màu nâu sẫm và đều có sừng. Sừng bò tót rất to và chắc khoẻ uốn cong về phía trước từ 80-85 cm. Trên trán, giữa 2 gốc sừng là 1 chỏm lông, thường có màu vàng. Từ khuỷu chân trở xuống có màu trắng, trông giống như đi đôi ủng trắng. Con đực có phần lưng sát cổ nhô cao có một cái yếm lớn trước ngực và hàng cơ bắp chạy dọc sống lưng đến quá bả vai rất dũng mãnh.

Phần trán, giữa 2 gốc sừng là 1 chỏm lông, thường có màu vàng nâu. Mũi sừng có màu xanh xám, chuyền dần sang xám đen rồi đen bóng ở những chú bò già. Chóp sừng có màu xám đen và có những lằn rãnh nằm ngang, gọi là răng. Phần giữa gốc sừng và mũi sừng có màu vàng nhạt. Đuôi chỉ dài đến khuỷa chân.

Con cái thấp hơn con đực khoảng 20 cm và nặng khoảng 60 – 70% khối lượng con đực. Ngoài ra, một đặc điểm để phân biệt cá thể đực và cái, đối với con đực trán giữa hai sừng có gờ lồi khá cao, đối với con cái thì ở trán có phần gờ tương đối thấp nhường như là đường cắt ngang tạo thành vùng trán như hình elip.

Bò tót tại Việt Nam - Loài thú hoang dã độc đáo và quý hiếm
Một cá thể bò cái đang kiếm ăn trên trảng cỏ (Nguồn: WANEE)

Với tập tính bày đàn, lúc nào cũng cần một thủ lĩnh hay một con đầu đàng để dẫn dắt. Con đầu đàn thường sẽ là con đực với trách nhiệm bảo vệ bầy và duy trì nòi giống thường nhỉnh hơn, cơ bắp hơn và phần nhô trên lưng cáo hơn hẳn với những con còn lại. Bởi vóc dáng khổng lồ và sức mạnh tự nhiên ban cho nên bò tót hầu như không có kẻ thù trong tự nhiên ngoại trừ hổ, báo, cá sấu.

Tập tính sinh sống của bò tót

Sinh thái dinh dưỡng

Trên thực tế, phần lớn các loài động vật thường sẽ hoạt động mạnh vào sáng sớm để kiếm ăn. Nhưng hiện nay, những khu vực kiếm ăn của chúng đang bị ảnh hưởng bởi những tác động của con người do đó thời gian hoạt động của chúng thường sẽ chủ yếu từ chiều muộn cho đến tối.

Bò tót dành phần lớn thời gian hàng ngày để kiếm ăn. Hoạt động kiếm ăn cao điểm được quan sát trong khoảng thời gian từ 04h30 đến 6h30 chiều. Vào những giờ nóng nhất trong ngày, từ 1h30 đến 3h30 chiều, chúng nghỉ ngơi dưới bóng cây lớn. Thức ăn của chúng thường là các loài thực vật như phiến lá, thân, hạt và hoa của các loài cỏ.

Bò tót tại Việt Nam - Loài thú hoang dã độc đáo và quý hiếm
Bò tót kiếm ăn (Nguồn: Hiep Hoa Hoera)

Chúng có thể chặt vỏ cây do thiếu thức ăn ưa thích, thiếu khoáng chất và nguyên tố vi lượng cần thiết cho dinh dưỡng của chúng hoặc để duy trì tỷ lệ chất xơ/protein tối ưu để tiêu hóa thức ăn hợp lý và đồng hóa chất dinh dưỡng tốt hơn. Họ có thể chuyển sang sử dụng các loài có sẵn và vỏ cây tếch dạng sợi vào mùa hè khi cỏ xanh và các nguồn tài nguyên thân thảo cạn kiệt.

Nồng độ canxi cao (22400 ppm) và phốt pho (400 ppm) đã được báo cáo trong vỏ cây tếch, vì vậy việc tiêu thụ vỏ cây tếch có thể giúp động vật đáp ứng cả nhu cầu khoáng chất và thực phẩm khác. Sự tồn tại và bảo tồn lâu dài của những loài động vật ăn cỏ này phụ thuộc vào sự sẵn có của các loài thực vật ưa thích làm thực phẩm. Do đó, việc bảo vệ các môi trường sống ưa thích trong lịch sử mà bò tót sử dụng là một yếu tố quan trọng trong bảo tồn sinh học.

Tập tính sinh sản

Vào cao điểm của mùa sinh sản, những con đực không được gắn bó sẽ đi lang thang khắp nơi để tìm kiếm những con cái dễ ghép đôi. Không có cuộc chiến tranh giành nghiêm trọng nào giữa các con đực được ghi nhận. Đối với chúng, kích thước là yếu tố chính quyết định sự thống trị. Con đực phát ra âm thanh vang vọng, rõ ràng và có thể kéo dài hơn. Bò tót cũng được biết là có khả năng tạo ra tiếng khịt mũi huýt sáo như một tiếng kêu báo động và tiếng kêu trầm như tiếng bò.

Bò tót thường sinh một con (hoặc đôi khi là hai con) sau thời gian mang thai khoảng 275 ngày, khoảng chín tháng, ít hơn bò nhà vài ngày. Con non thường được cai sữa sau 7 đến 12 tháng. Sự trưởng thành về giới tính xảy ra vào năm thứ hai hoặc thứ ba của bò tót. Việc sinh sản diễn ra quanh năm, nhưng thường cao điểm nhất là từ tháng 12 đến tháng 6. Tuổi thọ của bò tót trong điều kiện nuôi nhốt lên tới 30 năm.

Bò tót tại Việt Nam - Loài thú hoang dã độc đáo và quý hiếm

Đọc thêm: Kinh nghiệm tham quan Vườn quốc gia Cát Tiên một trong 5 địa điểm du lịch nổi tiếng nhất Việt Nam– Khu dự trữ sinh quyển thế giới

Các mối đe doạ

Hiện nay, các mối đe doạ lớn nhất làm giảm đi số lượng cá thể nghiệm trọng của bò tót đó là mất đi môi trường sống và nạn săn bắn động vật hoang dã. Ở Việt Nam, bò tót là đối tượng bị săn lùng và tàn sát nhiều nhất bởi những giá trị của chúng để lấy mật, thịt và sừng.

Bên cạnh đó, các nước láng giềng như ở Lào, bò tót cũng bị đe dọa cao do nạn săn trộm để buôn bán nhằm cung cấp cho thị trường quốc tế, cũng như để tiêu thụ trong nước. Còn ở Thái Lan, bò tót đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi nạn săn trộm để lấy thịt và chiến lợi phẩm.

Bò tót tại Việt Nam - Loài thú hoang dã độc đáo và quý hiếm
Cá thể Bò tót bị sát hại tại Việt Nam (Nguồn: Tuổi trẻ online)

Tổng kết

Đây là những thông tin về loài Bò tót mà WANEE Vietnam xin gửi đến bạn. Qua bài viết này, chúng ta không chỉ chiêm ngưỡng vẻ đẹp hoang dã của loài động vật này mà còn nhìn nhận tầm quan trọng của việc bảo tồn và bảo vệ môi trường sống của chúng. Bò Tót không chỉ là biểu tượng của sự hoang dã mà còn là một phần quan trọng của hệ sinh thái, đóng góp vào sự cân bằng tự nhiên.

Hành trình bảo tồn Bò Tót đặt ra nhiều thách thức, nhưng cũng là một cơ hội để chúng ta học hỏi và tôn trọng sự đa dạng của thiên nhiên. Chúng ta cần phải đồng lòng và hợp tác để giữ cho Bò Tót và những loài động vật khác có một tương lai bền vững trên hành trình giữ gìn vẻ đẹp hoang dã của Việt Nam.

Đọc thêm: Rừng Nam Cát Tiên kinh nghiệm khám phá 2N1Đ

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

wanee_outdoor_shop